گذار انرژی؛ مسیری برای تحول اقتصادی

هشتمین «مجمع بین‌المللی انرژی و تغییر اقلیم وین» (IVECF) با تأکید بر اینکه گذار انرژی تنها یک مسئله اقلیمی نیست، بلکه مسیری برای تحقق رفاه، امنیت و تحول اقتصادی است، خواستار تقویت رویکردهای یکپارچه، تأمین مالی مقیاس‌پذیر و همکاری‌های منطقه‌ای برای تسریع سبز شدن در مقیاس صنعتی شد.

به گزارش آوای جنوب به نقل از مدیریت امور اوپک و روابط با مجامع انرژی وزارت نفت، هشتمین «مجمع بین‌المللی انرژی و تغییر اقلیم وین» طی روزهای ۹ تا ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ در کاخ هافبورگ وین، با مشارکت سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو)، دولت اتریش و مؤسسه بین‌المللی تحلیل نظام‌های کاربردی (IIASA) برگزار شد. این رویداد که از سال ۲۰۰۸ پایه‌گذاری شده است و هر دو سال یک‌بار برگزار می‌شود، بستری برای گفت‌وگوی سیاستگذاران، نهادهای مالی، بخش خصوصی، پژوهشگران و نمایندگان جوانان فراهم کرده است.

هدف اصلی این مجمع، بررسی این پرسش کلیدی است که «انرژی چگونه می‌تواند به حل چالش‌های توسعه جهانی کمک کند؟»؛ پرسشی که با توجه به پیوند عمیق انرژی با فقر، امنیت، سلامت، درآمد و تغییرات اقلیمی، اهمیت روزافزونی یافته است.

گذار انرژی؛ فراتر از اقلیم

در شرایطی که جهان با بی‌ثباتی‌های ژئوپلیتیکی، تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش نابرابری مواجه است، پیام محوری این دوره از مجمع روشن بود: «گذار انرژی باید به‌عنوان یک ضرورت توسعه‌ای و امنیتی در نظر گرفته شود، نه فقط یک دستور کار اقلیمی». شرکت‌کنندگان بر لزوم اتخاذ رویکردهای سیستمی و یکپارچه تأکید کردند؛ رویکردهایی که بتوانند همزمان ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی را پوشش دهند.

این مجمع در قالب دو مسیر اصلی دنبال شد: نخست، گفت‌وگوی جهانی درباره سبز شدن در مقیاس صنعتی که به بررسی چالش‌ها و فرصت‌های کلان می‌پردازد و دوم، تمرکز بر اجرای ملی و منطقه‌ای با هدف تبادل تجربیات، توسعه مشارکت‌ها و ارائه راهکارهای عملی.

سبزشدن صنعتی و ارتقای زنجیره ارزش

یکی از محورهای کلیدی این نشست، تأکید بر نقش سبز شدن در مقیاس صنعتی در ایجاد ارزش اقتصادی بود. سخنرانان تصریح کردند که کشورهایی که از منابع طبیعی غنی، به‌ویژه مواد معدنی حیاتی برخوردارند، نباید تنها تأمین‌کننده مواد خام باقی بمانند، بلکه باید با توسعه زنجیره‌های ارزش، ایجاد اشتغال و افزایش بهره‌وری، به سمت تقویت حاکمیت اقتصادی حرکت کنند.

بر همین اساس توجه ویژه‌ای به چالش‌ها و فرصت‌های کشورهای کمتر توسعه‌یافته، کشورهای محصور در خشکی، کشورهای جزیره‌ای کوچک و اقتصادهای نوظهور معطوف شد. این کشورها بیش از دیگران از پیامدهای تغییرات اقلیمی آسیب می‌بینند و در عین حال با محدودیت‌های جدی در دسترسی به منابع مالی مواجه‌اند.

تأمین مالی؛ گلوگاه گذار انرژی

مسئله تأمین مالی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین موانع تحقق گذار انرژی بارها در نشست‌های مختلف مطرح شد. شرکت‌کنندگان تأکید کردند که اگرچه تأمین منابع مالی ضروری است، اما به‌تنهایی کافی نیست و باید با ابزارهای نوآورانه، مدل‌های تجاری کارآمد و سیاست‌های حمایتی همراه شود.

گرد مولر، مدیرکل یونیدو، با اشاره به توقف پیشرفت در دسترسی جهانی به انرژی پس از همه‌گیری کرونا، بر ضرورت افزایش سرمایه‌گذاری و تسریع در اجرای برنامه‌ها، همچنین لزوم جداسازی رشد اقتصادی از افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای تأکید کرد.

جولیوس ماآدا بیو، رئیس‌جمهور سیرالئون نیز با اشاره به هزینه‌های بالای سرمایه‌گذاری در آفریقا، خواستار دسترسی بیشتر به منابع مالی مقرون‌به‌صرفه شد و تأکید کرد که گذار انرژی باید به بهبود رفاه و ثبات منجر شود، نه فقط افزایش تولید انرژی.

همکاری‌های منطقه‌ای و چندجانبه‌گرایی

در فضای پرتنش ژئوپلیتیکی کنونی، نقش همکاری‌های منطقه‌ای و چندجانبه‌گرایی به‌عنوان یک ضرورت برجسته شد. کریدورهای اقتصادی، زیرساخت‌های مشترک و زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای به‌عنوان ابزارهایی برای جذب سرمایه‌گذاری و تسریع توسعه صنعتی مورد توجه قرار گرفتند.

نمونه‌هایی از همکاری‌های موفق در غرب و مرکز آفریقا، آسیای مرکزی، آمریکای لاتین و حوزه کارائیب ارائه شد که نشان‌دهنده اهمیت همسوسازی سیاست‌های انرژی، حمل‌ونقل، تجارت و صنعت در سطح منطقه‌ای است.

انرژی به‌عنوان پایه رفاه جهانی

رَباب فاطیما، معاون دبیرکل سازمان ملل، در پیامی به نمایندگی از دبیرکل این سازمان، سه نکته کلیدی را مطرح کرد: نخست، انرژی پایه رفاه است، اما هنوز برای بسیاری در دسترس نیست. دوم، گذار انرژی و سازگاری اقلیمی باید همزمان پیش بروند و سوم، شرایط ژئوپلیتیکی کنونی نیازمند تسریع در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است.

وی همچنین بر هدف سه‌ برابر کردن ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ تأکید کرد و آن را مستلزم کاهش چشمگیر هزینه‌های انرژی پاک دانست.

این مجمع با تأکید بر «دعوت به اقدام وین» به کار خود پایان داد؛ چارچوبی که گذار انرژی را به‌عنوان موتور تحول اقتصادی معرفی می‌کند و خواستار سیاست‌های یکپارچه، تأمین مالی گسترده و اقدام هماهنگ جهانی است.

شرکت‌کنندگان بر این نکته تأکید کردند که چالش‌های امروز جهان از تغییرات اقلیمی تا ناامنی‌های ژئوپلیتیکی ماهیتی به‌هم‌پیوسته دارند و تنها از طریق رویکردهای جامع و هماهنگ قابل حل هستند، همچنین بر ضرورت تمرکز بر اجرا، توسعه مهارت‌ها، ایجاد استانداردها و تقویت همکاری میان دولت‌ها و بخش خصوصی تأکید شد.

نمایش نتایج برنامه جهانی «نظام‌های انرژی تجدیدپذیر مقاوم در برابر تغییر اقلیم» (G-RES) در کشورهای جزیره‌ای کوچک نیز از دیگر بخش‌های مهم این رویداد بود؛ برنامه‌ای که با حمایت مالی ۱۳ میلیون دلاری تسهیلات جهانی محیط‌زیست اجرا شده است و نمونه‌ای از اقدام‌های عملی در مسیر گذار انرژی به‌شمار می‌رود.