پشت‌پرده شایعه استعفای پاک‌نژاد؛ چرا مجلس سکوت کرده است؟

در حالی که وزارت نفت در یکی از دشوارترین مقاطع تحریمی کشور، موفق به ثبت رکوردهای جدید تولید و پیشبرد پروژه‌های معطل‌مانده شده، زمزمه‌هایی درباره استعفای محسن پاک‌نژاد و جایگزینی احتمالی او با مسعود کرباسیان به گوش می‌رسد؛ شایعاتی که در کنار سکوت معنادار برخی نمایندگان مجلس، پرسش‌های جدی را درباره پشت‌پرده این تحولات ایجاد کرده است.

آوای جنوب، در روزهای اخیر، اخباری غیررسمی از احتمال کناره‌گیری محسن پاک‌نژاد از وزارت نفت منتشر شده و هم‌زمان از رایزنی‌هایی در دولت برای سپردن این مسئولیت به مسعود کرباسیان سخن به میان آمده است. این در حالی است که کرباسیان پیش‌تر و هم‌زمان با تشکیل دولت پزشکیان، پیشنهاد تصدی وزارت نفت را نپذیرفته بود.
در آن مقطع، دلیل این تصمیم به شرایط خانوادگی و بیماری همسر وی نسبت داده می‌شد؛ موضوعی که باعث شد کرباسیان ترجیح دهد به‌جای پذیرش مسئولیت سنگین وزارت نفت، در کنار خانواده حضور داشته باشد. اکنون این پرسش مطرح است که چه تغییری در شرایط گذشته ایجاد شده که بار دیگر نام او به‌عنوان گزینه وزارت نفت مطرح می‌شود.
این گمانه‌زنی‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که محسن پاک‌نژاد طی همین هفته موفق شد رکورد تولید گاز در میدان پارس جنوبی را بشکند؛ دستاوردی که در اوج تحریم‌های سخت و در فضایی به‌دست آمده که اجرای هر پروژه صنعتی با موانع و پیچیدگی‌های مضاعف همراه است. همچنین راه‌اندازی کارخانه سی‌تِپ (فرآورش نفت) پس از حدود پانزده سال توقف، از دیگر اقدامات شاخص تیم مدیریتی فعلی وزارت نفت به شمار می‌رود.
با این وجود، این سؤال اساسی مطرح است که با وجود چنین کارنامه‌ای، چرا باید به تغییر وزیر نفت اندیشید؛ آن هم با معرفی گزینه‌ای که نه‌تنها در بدنه صنعت نفت از مقبولیت بالایی برخوردار نیست، بلکه چالش‌هایی همچون مسئله تابعیت فرزندان ساکن در خارج از کشور نیز درباره او مطرح است. تجربه دوران سه‌ساله مدیریت کرباسیان در شرکت ملی نفت ایران نیز نشان داد که فاصله قابل‌توجهی میان او و بدنه فنی صنعت نفت وجود داشت.
واقعیت آن است که دوران تحریم‌های شدید، هر ساختار مدیریتی را با بحران‌هایی از جمله انتقال تجهیزات، گردش کار و محدودیت‌های لجستیکی مواجه می‌کند. در چنین شرایطی، انتظار ثبات و عملکرد ایده‌آل، بدون در نظر گرفتن واقعیت‌های میدانی، چندان منطقی به نظر نمی‌رسد. وقتی برای جابه‌جایی یک دکل حفاری ناچار به ایجاد چندین شرکت پوششی هستیم و شناورهای ایرانی با ریسک توقیف در آب‌های بین‌المللی مواجه‌اند، نمی‌توان شرایط را عادی تلقی کرد.
از سوی دیگر، انتقال منابع حاصل از فروش نفت، بیش از آنکه در حیطه اختیارات وزارت نفت باشد، به سیاست‌های بانک مرکزی و نظام بانکی کشور و مصوبات امنیتی مربوط می‌شود. آگاهان به حوزه انرژی می‌دانند که در بخش تأمین ارز کالاهای اساسی، شرکت ملی نفت ایران بدون مشکل عمل کرده و حتی فعالان اقتصادی از خوش‌حسابی این شرکت سخن می‌گویند. مشکلات اصلی انتقال ارز در بخش‌های دیگری از ساختار اقتصادی کشور ریشه دارد، اما معمولاً همه انتقادات متوجه وزارت نفت می‌شود.
در نهایت، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: چرا باید پاک‌نژاد برود و کرباسیان جایگزین او شود؟ کرباسیان چه ظرفیت یا مزیت جدیدی برای دولت دارد که امروز در وزارت نفت وجود ندارد؟ واقعیت آن است که با خبرسازی و گسترش شایعات سیاسی، نه انتصاب معنا پیدا می‌کند و نه عزل.
وزارت نفت در آستانه فصل سرد و در شرایط حساس تأمین گاز زمستانی، بیش از هر چیز نیازمند ثبات، حمایت و هم‌افزایی است؛ نه ایجاد فضای تردید و تزلزل مدیریتی. با این حال، آنچه این ماجرا را قابل‌تأمل‌تر می‌کند، سکوت کامل برخی نمایندگان مجلس است؛ نمایندگانی که پیش‌تر از حمایت‌های وزیر نفت برخوردار بوده‌اند. سکوتی که شاید در آینده، به بازنگری در برخی تعاملات و امتیازدهی‌ها منجر شود.