نفت سفید خوزستان شهری که به روستا و سپس به دهکده گردشگری تبدیل شد

آوای جنوب
سی‌برنج، پشت برج، کوی ژاندارمری و بنگله‌های کارگری و کارمندی را از مناطق مختلف نفت سفید و آن را به روستایی خاص تبدیل کرده است. ساکنان نفت سفید در گذشته از امکانات مدرنی شامل سیستم مخابرات، بانک، بازارچه، تلفن‌های مدرن هندلی، سینما، مدرسه، سیستم فاضلاب، استخر سرپوشیده و روباز، ایستگاه تولید برق و حتی برق زیرزمینی به جای برق هوایی، منازل ضد زلزله و… برخوردار بوده‌اند که اکنون در بخش‌های مختلف آن جز تلی از خرابه نمانده است. نفت سفید روزگاری سرآمد شهرهای پیشرفته بود.

مجتبی گهستونی، فعال رسانه در یادداشتی نوشت: فرصتی دست داد تا به بازدید مفصل منظقه «نفت سفید» بپردازم. البته نقت سفید آنقدر اهمیت دارد که در گذشته بارها به بازدید آن پرداخته‌ام.

چشمه‌های نفتی روستای نفت سفید اگر چه در ابتدا رونق بخشِ این روستا رخ می‌نمود، اما آنگاه که تن آن از مکیدن‌های مکرر تلمبه‌های‌ نفتی رنجور شد، یله و رها با مشعل‌های روشنش به حال خود واگذار شد تا بدانجا که اکنون مخروبه‌ای بیش از آن نمانده است.

بوی نفت که آمد، سر و کله انگلیسی‌ها پیدا شد. انگلیسی‌ها پیش‌تر به مسجدسلیمان و اهواز رفته بودند و بعد به روستای نفت سفید آمدند. در میان کوه‌های موسوم به «کرایی» میان مسجدسلیمان و هفتکل و در میانه میادین نفتی، چاه زدند. وقتی که دیدند نفتش سفید است برای خود زندگی ساختند و شهر نفت سفید را شکل دادند. جایی که اندکی بعد به ‌«پاریس ایران» معروف شد.

نفت سفید در همین زمان هم با واسطه همه گذشته‌اش می‌تواند در زمره روستاهای خاص قرار بگیرد و ثبت جهانی شود.

حدود ۹۰ سال پیش، هندی‌ها به دستور انگلیسی‌ها شروع به ساخت دهکده‌ای مدرن کردند. روستایی سنگی با امکانات مجهز در حد یک شهر را با بخش‌های کارگری و کارمندی بنا کردند. البته به جز انگلیسی و هندی‌ها کارگران ایرانی هم در دهکده حضور داشتند.

روستای نفت سفید، به قسمت‌های کارگران، مدیران و مدیران عالی‌رتبه، تقسیم شده بود. بنگله‌ها به تناسب رتبه‌ای که افراد در کارخانه‌ها داشتند، از هم جدا شده بودند.

نخستین‌بار در سال ۱۳۸۹ که مسافری شب رو در جاده‌های فرعی خوزستان بودم با مشعل‌های روشن در حیاط خانه‌هایی مواجه شدم که مرا محصور خود کرد. مشعل‌های دائم روشن روستاهای «نمره دوازده»، «نفت سفید» و «چمن لاله»، نوید حیاتی کم فروغ در این مناطق است. نفت به همراه گاز از چاه بیرون می‌آید، که پس از جداسازی گاز، با خط لوله تصفیه‌ شده و برای پالایشگاه گاز می‌فرستند؛ اما چون قبلا پالایشگاه گاز نبود، این گاز را می‌سوزاندند. اکنون نیز در برخی مناطق، از نفت سفید گرفته تا عنبل در شهرستان مسجدسلیمان همین‌طور است و اهالی از این گاز برای روشنایی و گرما استفاده می‌کنند.

روند رو به رشد نفت سفید تا سال ۱۳۴۷ بود، اما پس از خروج انگلیسی‌ها در سال ۴۷ از این منطقه، کم کم بساط نفت برچیده شد و نفت سفید در سراشیبی سقوط قرار گرفت، البته این که چرا تصمیم گرفته شد شهر زیبای نفت سفید را با قراردادی ناچیز و تنها به مبلغ ۱۳ میلیون و سیصد هزار تومان به ارتش واگذار کنند، جای سوال دارد.

در هنگام جنگ عراق با ایران، شهرِ خالی از سکنه، به مامنی برای جنگ زدگان بدل شد و پس از پایان جنگ، باز هم نفت سفید با ویرانی‌هایی دو چندان باز هم تنها شد. اما نفت سفید آنقدر مدرن و همسان با محیط طبیعی پیرامون ساخته شده بود که توانست به سختی، زیبایی‌های خود را حفظ کند.

تعداد کارکنان مناطق نفتخیز مستقر در نفت سفید در ۳۱ دسامبر ۱۹۵۶ـ ۸۴۷ نفر و در همین هنگام تعداد سکنه نفت سفید بیش از ۲۰ هزار نفر بوده است که این جمعیت در حال حاضر به ۱۰۰ خانوار رسیده است که یا دامپروری کرده و یا در حراست از تاسیسات نفتی نگهبانی می‌دهند و در پالایشگاه‌ها و مجموعه‌های نفتی کار می‌کنند.

سی‌برنج، پشت برج، کوی ژاندارمری و بنگله‌های کارگری و کارمندی را از مناطق مختلف نفت سفید و آن را به روستایی خاص تبدیل کرده است. ساکنان نفت سفید در گذشته از امکانات مدرنی شامل سیستم مخابرات، بانک، بازارچه، تلفن‌های مدرن هندلی، سینما، مدرسه، سیستم فاضلاب، استخر سرپوشیده و روباز، ایستگاه تولید برق و حتی برق زیرزمینی به جای برق هوایی، منازل ضد زلزله و… برخوردار بوده‌اند که اکنون در بخش‌های مختلف آن جز تلی از خرابه نمانده است. نفت سفید روزگاری سرآمد شهرهای پیشرفته بود.

مدرسه «نظام وفا» از قدیمی‌ترین مدارس آن منطقه است که توسط مرحوم نظام وفا فرزند میرزا محمود از مشاهیر ادب ایران افتتاح شد. در حال حاضر این مدرسه تخریب شده است.

نفت سفید در خاطرات خود بازارچه‌ای سرپوشیده داشت که دور تا دور آن مغازه بود و مردم برای خرید مایحتاج خود به آنجا می‌رفتند، اما شوربختانه اکنون به‌جز دیواره‌های تخریب شده چیزی از آن باقی نمانده است و مردم برای خرید باید مسافتی ۳۰ کیلومتری را تا هفتکل طی کنند.

این روستا در گذشته چشمه‌های نفتی داشته که نفت سفید از آن برداشت می‌شده است. نفت سفید، نفتی تصفیه شده و تمیز است که برای سوخت جت از آن استفاده می‌شود. در ایران تنها این منطقه چاه نفت سفید دارد.

این روستا در سال ۱۹۳۸ مصادف با ۱۳۱۷ هجری شمسی با میدان عظیم نفتی حاوی ۳۰۰ میلیون بشکه نفت کشف شد.

نفت سفید تا سال ۱۹۷۰ از ۱۰ چاه تولیدی برخوردار بود. طبق آمار رسمی در سال ۱۹۵۷ میلادی مصادف با ۱۳۳۶ شمسی ، ۲۷ چاه داشته که تعداد ۱۰ چاه آن فعال بوده است. متوسط تولید در سال ۱۹۷۵، ۴۶ هزار بشکه در روز بوده و تعداد کارکنان در همین تاریخ نیز ۸۱۲ نفر اعلام شده است.

همچنین نفت سفید با تولید ۶۰ هزار بشکه نفت خام در سال ۱۹۵۸ میلادی مصادف با ۱۳۳۷ شمسی به عنوان یکی از بزرگترین تولید کننده نفت و بالاتر از مسجدسلیمان و گچساران و لالی قرار گرفت.

نفت سفید در تاریخ اولیه اکتشاف نفت، جزو پنج منطقه نفتخیز ایران بود. نفت سفید با اینکه هم اکنون روزانه ۵۰ میلیون فوت مکعب گاز از گنبد گازی مخزن خود تولید و در مخزن هفتکل تزریق می‌کند و چندین هزار بشکه برداشت نفت در هر روز دارد، در حال حاضر به مانند بسیاری از مناطق نفتخیز به خاطر کم شدن نفت صادراتی و نیز دور افتادگی از جاده ارتباطی با مرکز و تخلیه آن توسط سکنه اصلی‌اش، شادابی و رونق گذشته‌اش را از دست داده است.

گردشگرانی که تمایل دارند به دهکده نفت سفید بروند می‌توانند راهیِ ۶۵ کیلومتری شمال شرقی اهواز در شمال غربی میدان هفتکل شوند.