روایت معیشت کارگران نفت از زبان خودشان

اعتراضات اخیر کارگران صنعت نفت، تصور رایج درباره “حقوق‌های نجومی نفتی‌ها” را به چالش کشیده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد بدنه عملیاتی این صنعت با مشکلات عمیق معیشتی، تأخیر در پرداخت حقوق، تغییر ساختار استخدامی و بی‌توجهی به سختی کار مواجه است.

به گزارش آوای جنوب، تجمعات و اعتراضات صنفی کارگران صنعت نفت در ماه‌های اخیر، بار دیگر توجه افکار عمومی را به وضعیت معیشتی این قشر زحمتکش جلب کرده است. اما برخلاف تصور رایج، این اعتراضات نه از سوی مدیران با حقوق‌های بالا، بلکه از سوی بدنه عملیاتی و کارگرانی شکل گرفته که سال‌هاست با چالش‌های متعدد دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

تصویر واقعی معیشت در صنعت نفت

آبان‌ماه ۱۴۰۴، نیروهای رسمی نفت در منطقه بهرگان با برگزاری تجمعی صنفی، خواستار:

• اصلاح حقوق حداقلی کارکنان
• حذف کامل سقف حقوق و سقف سنوات بازنشستگی
• اجرای کامل ماده ۱۰ و پرداخت معوقات آن
• استقلال صندوق بازنشستگی نفت
• حذف تفکیک ناعادلانه مشاغل

چندی بعد، کارکنان رسمی شرکت نفت فلات قاره ایران در منطقه لاوان نیز با تجمعی مشابه، نسبت به تداوم سیاست‌هایی چون تفکیک ناعادلانه مشاغل، عدم اصلاح حقوق نیروهای کف‌بگیر، کسر مالیات‌های سنگین و تهدید آینده صندوق بازنشستگی اعتراض کردند.

علیرضا میرغفاری، فعال صنفی کارگران پارس جنوبی، در گفت‌وگو با ایلنا تأکید کرده است که کارگران این منطقه راهبردی، تعیین دستمزد بر مبنای سبد معیشت و جبران عقب‌افتادگی‌های مزدی را به‌عنوان مطالبه‌ای کلان دنبال می‌کنند.

تغییر ساختار استخدامی؛ از استخدام مستقیم تا واسطه‌گری پیمانکاران

محمود خاقانی، مدیرکل پیشین وزارت نفت و کارشناس حوزه انرژی، در گفت‌وگو با «نفت ما» با اشاره به ریشه‌های این معضلات گفت: «در گذشته بخش عمده نیروهای انسانی مستقیماً در استخدام صنعت نفت بودند اما در مقطعی از دولت‌های نهم و دهم و پس از آن، تصمیم‌گیران به این جمع‌بندی رسیدند که نیروهای کارگری و بخش میانی دیگر به‌صورت مستقیم جذب نشوند و به‌جای آن، قراردادها از طریق پیمانکاران منعقد شود.»

وی ادامه داد: «در این سازوکار، پیمانکار با صنعت نفت وارد مذاکره می‌شود و برای تأمین نیروی کار مبلغی را مطالبه می‌کند؛ مبلغی که جزئیات آن شفاف نیست. سپس همان پیمانکار نیروی کار را به استخدام خود درمی‌آورد و بیمه او را تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی قرار می‌دهد، نه تحت پوشش بیمه صنعت نفت.»

خاقانی افزود: «بسیاری از این نیروها عملاً کارمند یا کارگر رسمی صنعت نفت محسوب نمی‌شوند و حتی نسخه‌ای از قرارداد خود را نیز دریافت نمی‌کنند. پرداخت حقوق این نیروها با تأخیر انجام می‌شود و پیمانکار با این استدلال که مطالباتش از صنعت نفت پرداخت نشده، پرداخت دستمزد را به تعویق می‌اندازد.»

مخاطرات شغلی نیروهای عملیاتی نفت

مدیرکل پیشین وزارت نفت با تأکید بر اینکه بزرگ‌ترین سرمایه هر صنعت، نیروی انسانی آن است، گفت: «بی‌توجهی به این سرمایه پیامدهای جدی به‌دنبال دارد؛ به‌ویژه در صنعتی مانند نفت که کارکنان آن در شرایط سخت آب‌وهوایی و محیط‌های پرخطر فعالیت می‌کنند. بسیاری از کارکنان پالایشگاه‌ها و خطوط لوله پس از بازنشستگی با بیماری‌های مختلف از جمله سرطان مواجه می‌شوند؛ بیماری‌هایی که ناشی از تماس طولانی‌مدت با مواد شیمیایی خطرناک است.»

او همچنین به سختی کار نیروهای عملیاتی اشاره کرد و گفت: «کارگران شیفت‌های ۲۴ ساعته دارند، بسیاری به‌صورت اقماری کار می‌کنند و مدت‌های طولانی از خانواده‌های خود دور هستند. در تمامی اقتصادهای جهان برای چنین شرایطی ارزش و جایگاه مشخصی تعریف می‌شود.»

وقتی تر و خشک با هم می‌سوزد

این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به معضلات مدیریتی اظهار داشت: «در مواردی افرادی با سابقه سیاسی یا با اهداف انتخاباتی وارد مدیریت این صنعت می‌شوند؛ به همین منظور نیاز به شفافیت اقتصادی داریم. در شرایط امروزی تر و خشک با هم می‌سوزند زیرا عده‌ای با دلسوزی کار می‌کنند و عده‌ای هم اصلاً کاری انجام نمی‌دهند. مشکل اصلی امروز، ضعف مدیریتی است و تمرکز صرف بر مقایسه میزان حقوق‌ها بدون توجه به حجم کار، میزان مسئولیت و خطرپذیری آن، تحلیل دقیقی ارائه نمی‌دهد.»

جمع‌بندی

اعتراضات اخیر کارگران صنعت نفت، نشان‌دهنده شکاف عمیق میان تصور عمومی از “حقوق‌های نجومی نفتی‌ها” و واقعیت تلخ معیشت بدنه عملیاتی این صنعت است. تغییر ساختار استخدامی به نفع پیمانکاران، عدم شفافیت در قراردادها، تأخیر در پرداخت حقوق، بی‌توجهی به سختی کار و مخاطرات شغلی، و ضعف‌های مدیریتی، از مهم‌ترین عوامل نارضایتی در این صنعت راهبردی کشور به شمار می‌رود.