حقوق کارگران شیفت ۲۴-۲۴؛ اضافه‌کاری و فوق‌العاده شیفت را چطور حساب کنیم

نحوه محاسبه حقوق کارگرانی که به صورت شیفت ۲۴-۲۴ فعالیت می‌کنند، به نوع شیفت، مجموع ساعات کار و نحوه تنظیم برنامه کاری بستگی دارد. بر اساس قانون کار، در کار نوبتی امکان تجاوز ساعات کار از ۸ ساعت در شبانه‌روز و ۴۴ ساعت در هفته وجود دارد، اما مجموع ساعات کار در چهار هفته متوالی نباید از ۱۷۶ ساعت بیشتر شود. همچنین نحوه محاسبه اضافه‌کاری، فوق‌العاده نوبت‌کاری و کار در روز جمعه باید بر اساس مقررات مربوط انجام شود.

به گزارش آوای جنوب، در الگوی شیفت ۲۴-۲۴، کارگر ۲۴ ساعت در محل کار حضور دارد و سپس ۲۴ ساعت استراحت می‌کند. با این حال، برای محاسبه حقوق و مزایا نمی‌توان صرفاً تعداد ساعات حضور را ملاک قرار داد و باید نوع کار، نوبتی یا غیرنوبتی بودن، ساعات واقعی کار و برنامه چهار هفته‌ای شیفت‌ها بررسی شود.

ماده ۵۷ قانون کار درباره کار نوبتی تصریح می‌کند که ساعات کار در این نوع فعالیت می‌تواند از ۸ ساعت در شبانه‌روز و ۴۴ ساعت در هفته بیشتر شود، مشروط بر اینکه مجموع ساعات کار در چهار هفته متوالی از ۱۷۶ ساعت تجاوز نکند.

بنابراین در شیفت‌های ۲۴-۲۴، صرف وجود شیفت ۲۴ ساعته به تنهایی به این معنا نیست که تمام ۲۴ ساعت باید به عنوان اضافه‌کاری محاسبه شود؛ مبنای محاسبه باید با توجه به مقررات کار نوبتی و مجموع ساعات کار در دوره مربوط تعیین شود.

فوق‌العاده نوبت‌کاری چقدر است؟

کار نوبتی طبق ماده ۵۵ قانون کار، کاری است که نوبت‌های آن در طول ماه گردش داشته باشد و ممکن است در صبح، عصر یا شب قرار بگیرد.

بر اساس ماده ۵۶ قانون کار، فوق‌العاده نوبت‌کاری بر اساس نوع گردش نوبت‌ها تعیین می‌شود:

بنابراین برای تعیین دقیق فوق‌العاده شیفت، باید مشخص شود برنامه کاری فرد از نظر قانونی در کدام گروه نوبت‌کاری قرار می‌گیرد.

اضافه‌کاری شیفت ۲۴-۲۴ چگونه محاسبه می‌شود؟

طبق ماده ۵۹ قانون کار، ارجاع کار اضافی در شرایط عادی منوط به موافقت کارگر و پرداخت ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی است. در حالت عادی، اضافه‌کاری ارجاع‌شده نیز نباید از ۴ ساعت در روز بیشتر شود؛ مگر در موارد استثنایی با توافق طرفین.

یعنی در صورتی که ساعات موردنظر واقعاً «کار اضافی» محسوب شود، دستمزد هر ساعت اضافه‌کاری برابر خواهد بود با:

مزد هر ساعت کار عادی × ۱/۴۰

به بیان ساده، کارگر بابت هر ساعت اضافه‌کاری ۱۴۰ درصد مزد ساعت عادی دریافت می‌کند.

نکته مهم این است که در کار نوبتی، ابتدا باید ساعات کار در دوره قانونی بررسی شود؛ زیرا افزایش ساعت در برخی روزها در چارچوب ماده ۵۷ ممکن است الزاماً اضافه‌کاری موضوع ماده ۵۹ محسوب نشود.

آیا تمام ساعات شب ۳۵ درصد شب‌کاری دارند؟

اینجا یکی از مهم‌ترین نکات محاسبه حقوق شیفتی مطرح می‌شود.

طبق ماده ۵۳، ساعات ۲۲ تا ۶ صبح ساعات کار شب محسوب می‌شود. اما ماده ۵۸ پرداخت فوق‌العاده ۳۵ درصد را به صراحت برای کارگران غیرنوبتی مقرر کرده است.

بنابراین نمی‌توان بدون بررسی نوع شیفت گفت هر کارگری که در فاصله ۲۲ تا ۶ صبح مشغول کار است، حتماً باید ۳۵ درصد شب‌کاری دریافت کند. برای کارگران نوبتی، ابتدا باید مقررات نوبت‌کاری ماده ۵۶ و شرایط واقعی شیفت بررسی شود.

کار در روز جمعه چه حکمی دارد؟

جمعه در قانون کار تعطیل هفتگی کارگران است و اگر کارگر در شرایط مقرر در قانون در روز جمعه مشغول به کار باشد، مطابق تبصره یک ماده ۶۲ باید ۴۰ درصد اضافه بر مزد بابت عدم استفاده از تعطیل روز جمعه دریافت کند.

بنابراین در محاسبه حقوق شیفت‌های ۲۴-۲۴، کار در جمعه نیز باید جداگانه بررسی شود و در صورت تحقق شرایط قانونی، فوق‌العاده جمعه‌کاری محاسبه شود.

یک نکته بسیار مهم برای کارگران شیفت ۲۴-۲۴

محاسبه حقوق این دسته از کارگران فقط با ضرب «۲۴ ساعت × تعداد شیفت‌ها» قابل انجام نیست. برای رسیدن به مبلغ دقیق، باید حداقل این موارد مشخص باشد:

نوع نوبت‌کاری، ساعات واقعی کار، مجموع ساعات کار در چهار هفته متوالی، مزد مبنا یا مزد ثابت، ساعات واقع‌شده در جمعه و نوع برنامه گردش شیفت‌ها.

به همین دلیل، ممکن است دو کارگر با برنامه ظاهری مشابه ۲۴-۲۴، به دلیل تفاوت در نوع نوبت‌کاری یا نحوه تنظیم ساعات، محاسبه مزایای متفاوتی داشته باشند.

در نهایت، مبنای اصلی در کار نوبتی، رعایت سقف ۱۷۶ ساعت کار در چهار هفته متوالی است و در صورت وجود ساعات مازاد که خارج از چارچوب قانونی کار نوبتی قرار گیرد، موضوع اضافه‌کاری باید مطابق ماده ۵۹ بررسی شود.