راز نگهداری از ۲۰ میلیون سند صنعت نفت

بیش از ۲۰ میلیون برگ سند، یک‌ونیم میلیون نقشه، حدود ۶۰ هزار فایل لاگ و ۸.۵ ترابایت داده؛ این اعداد بخشی از گنجینه اطلاعاتی شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب را نشان می‌دهند؛ آرشیوی که قدیمی‌ترین داده‌های آن به سال ۱۲۹۷ بازمی‌گردد و امروز با تکیه بر سامانه بومی «سامان»، مسیر توسعه مدیریت دیجیتال اسناد صنعت نفت را دنبال می‌کند.

به گزارش آوای جنوب، پشت هر چاه نفت، عملیات حفاری و تصمیم فنی، انبوهی از اطلاعات و مستندات قرار دارد که نگهداری و دسترسی به آن‌ها برای استمرار فعالیت‌های صنعتی اهمیت زیادی دارد. این اسناد، تنها پرونده‌هایی برای بایگانی نیستند؛ بلکه بخشی از حافظه فنی و تاریخی صنعت نفت ایران به شمار می‌روند.

الهام نیردین‌زاده، رئیس آرشیو الکترونیکی اسناد شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، از جمله افرادی است که سال‌ها در مسیر حفظ و سامان‌دهی این گنجینه اطلاعاتی فعالیت کرده است؛ مسیری که از استفاده از نرم‌افزارهای خارجی آغاز شد و با توسعه سامانه بومی مدیریت اسناد الکترونیک نفت، موسوم به «سامان»، وارد مرحله تازه‌ای شد.

«سامان»؛ گامی برای مدیریت بومی اسناد صنعت نفت

نیردین‌زاده درباره آغاز فعالیت خود در صنعت نفت می‌گوید پس از فارغ‌التحصیلی در رشته مهندسی نرم‌افزار و قبولی در آزمون استخدامی وزارت نفت، وارد شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب شد؛ هم‌زمان با دوره‌ای که پروژه آرشیو الکترونیکی اسناد در این شرکت آغاز شده بود.

در سال‌های ابتدایی، فرایند آرشیو با فعالیت تیم‌های پیمانکاری در چند شیفت انجام می‌شد. اسناد پس از اسکن، تفکیک و کنترل کیفیت، در سامانه ثبت می‌شدند. اطلاعات چاه‌ها، حفاری، زمین‌شناسی، پتروفیزیک، نقشه‌ها، لاگ‌ها و دیگر مستندات تخصصی، بخش مهمی از این مجموعه را تشکیل می‌دادند.

به گفته رئیس آرشیو الکترونیکی اسناد مناطق نفت‌خیز جنوب، در مراحل اولیه از نرم‌افزارهای خارجی استفاده می‌شد؛ اما محدودیت‌های ناشی از تحریم، مشکلات مربوط به مجوزهای نرم‌افزاری و دشواری اتصال این ابزارها به سامانه‌های جدید سازمان، ضرورت حرکت به سمت بومی‌سازی را افزایش داد.

بر همین اساس، توسعه سامانه بومی از سال ۱۳۹۵ آغاز شد؛ سامانه‌ای که اکنون با نام «سامان» شناخته می‌شود و برای مدیریت طیف گسترده‌ای از اسناد سازمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

به گفته نیردین‌زاده، بیش از ۱۴۵ آرشیو مختلف در این سامانه تعریف شده که حوزه‌های فنی، منابع انسانی و بخش‌های دیگر سازمان را پوشش می‌دهد. یکی از قابلیت‌های مهم «سامان» نیز امکان ایجاد بسیاری از آرشیوهای جدید به‌صورت آنلاین، بدون نیاز به توسعه مجدد نرم‌افزار یا کدنویسی تازه است.

گنجینه‌ای با بیش از ۲۰ میلیون برگ سند

ابعاد آرشیو الکترونیکی شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، تصویری از گستردگی اطلاعات فنی و تاریخی این مجموعه ارائه می‌کند.

بر اساس توضیحات رئیس آرشیو الکترونیکی اسناد این شرکت، تاکنون بیش از ۲۰ میلیون برگ سند اسکن و آرشیو شده است. این مجموعه همچنین بیش از یک‌ونیم میلیون نقشه، حدود ۶۰ هزار فایل لاگ و نزدیک به ۸.۵ ترابایت داده را در بر می‌گیرد؛ مجموعه‌ای که با اضافه‌شدن مستندات جدید همچنان در حال گسترش است.

اهمیت این حجم از اطلاعات، تنها به تعداد اسناد محدود نمی‌شود. دسترسی سریع به سوابق چاه‌ها، اطلاعات زمین‌شناسی، مستندات حفاری و نقشه‌های فنی می‌تواند در بازیابی دانش سازمانی و کاهش زمان جست‌وجوی اطلاعات موردنیاز متخصصان نقش داشته باشد.

نیردین‌زاده توضیح می‌دهد که در گذشته، کارکنان برای دستیابی به برخی اطلاعات ناچار بودند بارها به بایگانی مراجعه کنند یا زمان زیادی را صرف جست‌وجوی اسناد کنند؛ اما با توسعه آرشیو الکترونیکی، امکان دسترسی سریع‌تر به اطلاعات فراهم شده است.

همچنین امکان کار هم‌زمان چند کاربر روی یک پرونده و مشخص‌بودن وضعیت سند، از جمله اینکه در مرحله ویرایش قرار دارد یا نسخه نهایی است، به مدیریت بهتر اطلاعات کمک می‌کند.

اسنادی از سال ۱۲۹۷؛ بخشی از تاریخ نفت ایران

یکی از بخش‌های قابل‌توجه این آرشیو، نگهداری اسناد تاریخی صنعت نفت است. به گفته نیردین‌زاده، قدیمی‌ترین داده‌های موجود در این مجموعه به حدود سال ۱۲۹۷ خورشیدی، برابر با ۱۹۱۸ میلادی، بازمی‌گردد و بخشی از آن‌ها به اطلاعات چاه شماره یک مسجدسلیمان مربوط است.

قدمت برخی از این اسناد به اندازه‌ای است که هنگام قرارگرفتن در دستگاه اسکنر، احتمال آسیب‌دیدگی و فرسایش آن‌ها وجود دارد. به همین دلیل، برای تصویربرداری از بعضی مدارک باید از روش‌های محافظتی، از جمله قراردادن سند داخل طلق، استفاده شود.

این شرایط نشان می‌دهد که دیجیتال‌سازی اسناد قدیمی، علاوه بر فراهم‌کردن دسترسی آسان‌تر، در حفظ اطلاعات تاریخی نیز اهمیت دارد. البته حفاظت از مدارک آسیب‌پذیر به تجهیزات تخصصی نیاز دارد و تأمین این امکانات، در کنار توسعه زیرساخت و نیروی انسانی، از چالش‌های پیش روی این حوزه است.

حرکت به سمت آرشیوهای هوشمند با کمک هوش مصنوعی

رئیس آرشیو الکترونیکی اسناد مناطق نفت‌خیز جنوب، هوش مصنوعی را یکی از مسیرهای آینده این حوزه می‌داند. تبدیل گفتار به متن، تشخیص هوشمند متن، دسته‌بندی خودکار اسناد، کاهش خطاهای انسانی و تسریع بازیابی اطلاعات، از جمله کاربردهایی هستند که به گفته او می‌توانند در توسعه آرشیوهای الکترونیکی مورد توجه قرار گیرند.

چشم‌انداز این تحول، فراتر از ذخیره‌سازی اسناد است؛ آرشیوی که بتواند ارتباط میان داده‌ها را شناسایی کند، اطلاعات مرتبط را پیشنهاد دهد و در آینده به تسهیل بخشی از فرایندهای تصمیم‌سازی کمک کند.

در کنار این موضوع، افزایش ارتباط میان سامانه‌های سازمانی می‌تواند وابستگی به اسناد کاغذی را کاهش دهد. به گفته نیردین‌زاده، در حال حاضر بسیاری از خروجی‌های نرم‌افزارها مستقیماً در قالب PDF وارد آرشیو می‌شوند و همین روند می‌تواند نیاز به تولید نسخه‌های فیزیکی را کمتر کند.

روایت یک بانوی متخصص از مسیر پیشرفت در صنعت نفت

نیردین‌زاده درباره تجربه حرفه‌ای خود می‌گوید رقابت در حوزه فناوری اطلاعات شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب جدی است و حضور در چنین فضایی، فرصت رشد و یادگیری را فراهم می‌کند. او سامان‌دهی این آرشیو گسترده را یکی از آرزوهای حرفه‌ای خود می‌داند و معتقد است این مسیر نسبت به گذشته پیشرفت قابل‌توجهی داشته است.

او در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به زندگی خانوادگی و علایق شخصی خود، از کتاب‌خوانی، تماشای فیلم و اختصاص زمان به خانواده به‌عنوان بخشی از اوقات فراغتش یاد می‌کند.

این بانوی متخصص همچنین به زنان شاغل توصیه می‌کند توانایی‌های خود را دست‌کم نگیرند و در برابر دشواری‌های مسیر حرفه‌ای عقب‌نشینی نکنند. به باور او، هرچند مسیر پیشرفت همیشه هموار نیست و ممکن است با خستگی و ناامیدی همراه شود، استمرار و تلاش می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری فرصت‌های تازه باشد.

روایت آرشیو الکترونیکی اسناد شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، نشان می‌دهد که تحول دیجیتال در صنعت نفت تنها به تجهیزات و فرایندهای عملیاتی محدود نیست؛ مدیریت دانش، حفاظت از سوابق تاریخی و فراهم‌کردن دسترسی سریع به اطلاعات نیز بخشی از زیرساخت‌های مهم این صنعت محسوب می‌شوند؛ زیرساختی که اکنون با اتکا به سامانه بومی «سامان» و چشم‌انداز استفاده از هوش مصنوعی، مسیر توسعه خود را دنبال می‌کند.