جزئیات روش جدید دهک‌بندی یارانه خانوارها اعلام شد

دولت با تصویب شیوه‌نامه جدید شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها، چارچوب تازه‌ای برای ارزیابی وضعیت مالی خانوارها و تعیین مشمولان حمایت‌های معیشتی در نظر گرفته است؛ روشی که در آن ارزش املاک و خودرو، دارایی‌های بورسی، تسهیلات بانکی، میزان مصرف انرژی و برخی اطلاعات مالی دیگر بررسی می‌شود.

به گزارش آوای جنوب، همزمان با ادامه پرداخت یارانه نقدی و اجرای سیاست‌های حمایتی دولت، شیوه شناسایی خانوارهای مشمول یارانه و کالابرگ الکترونیکی نیز در حال تغییر است. بر اساس شیوه‌نامه مصوب هیئت وزیران، اطلاعات اقتصادی خانوارها از دستگاه‌های مختلف جمع‌آوری و با هدف ارزیابی دقیق‌تر توان مالی افراد بررسی می‌شود.

در این الگو، خانوارها در سه گروه با وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین قرار می‌گیرند. بنابراین، محور اصلی شیوه‌نامه جدید، ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار بر اساس مجموعه‌ای از شاخص‌هاست؛ موضوعی که می‌تواند در تعیین نحوه برخورداری از حمایت‌های معیشتی اثرگذار باشد.

یارانه نقدی مهر ۱۴۰۵ چه زمانی واریز می‌شود؟

بر اساس اطلاعات اعلام‌شده در متن مربوط به پرداخت یارانه مهرماه، یارانه نقدی مرحله ۱۸۸ برای خانوارهای دهک‌های اول تا سوم در تاریخ ۲۵ مهر ۱۴۰۵ و برای دهک‌های چهارم تا نهم در تاریخ ۳۰ مهر ۱۴۰۵ پیش‌بینی شده است. پرداخت‌ها از طریق ۲۸ بانک عامل به حساب سرپرستان خانوار انجام می‌شود.

مبلغ یارانه نقدی به ازای هر نفر در دهک‌های اول تا سوم، ۴۰۰ هزار تومان و در دهک‌های چهارم تا نهم، ۳۰۰ هزار تومان اعلام شده است.

مبلغ یارانه دهک‌های اول تا سوم

تعداد اعضای خانوار | مبلغ یارانه

یک نفر | ۴۰۰ هزار تومان
دو نفر | ۸۰۰ هزار تومان
سه نفر | یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
چهار نفر | یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان
پنج نفر | ۲ میلیون تومان

مبلغ یارانه دهک‌های چهارم تا نهم

تعداد اعضای خانوار | مبلغ یارانه

یک نفر | ۳۰۰ هزار تومان
دو نفر | ۶۰۰ هزار تومان
سه نفر | ۹۰۰ هزار تومان
چهار نفر | یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
پنج نفر | یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان

این مبالغ بر اساس تعداد اعضای خانوار محاسبه شده‌اند. برای اطلاع از وضعیت قطعی پرداخت و شرایط احتمالی هر خانوار، اطلاعیه‌های رسمی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها ملاک خواهد بود.

روش جدید شناسایی مشمولان یارانه چگونه است؟

در شیوه‌نامه جدید، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مسئول شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی متوسط و پایین است. شناسایی خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالا نیز با همکاری دستگاه‌های مسئول و بر مبنای اطلاعات اقتصادی انجام می‌شود.

برخلاف روشی که جایگاه خانوار را عمدتاً در مقایسه با سایر خانوارها و در قالب دهک‌های درآمدی مشخص می‌کرد، در الگوی جدید مجموعه‌ای از شاخص‌های دارایی، مصرف و وضعیت مالی مورد توجه قرار می‌گیرد.

هدف اعلام‌شده از این تغییر، افزایش دقت در شناسایی خانوارهای نیازمند و تخصیص حمایت‌های دولتی بر اساس اطلاعات جامع‌تر است. با این حال، نتیجه نهایی برای هر خانوار به داده‌های ثبت‌شده و ضوابط اجرایی مصوب بستگی دارد.

۶ معیار مهم در گروه‌بندی اقتصادی خانوارها

بر اساس جزئیات شیوه‌نامه ارائه‌شده، چند شاخص اصلی برای شناسایی خانوارهای برخوردار از وسع اقتصادی بالا در نظر گرفته شده است.

۱. ارزش املاک و مستغلات

ارزش املاک یکی از معیارهای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارهاست. بر اساس ضوابط اعلام‌شده، ارزش روز هر قطعه زمین با کاربری مسکونی، در صورت عبور از آستانه ۵۰ میلیارد تومان بر مبنای آخرین ارزش معاملاتی موضوع قانون مالیات‌های مستقیم، مورد توجه قرار می‌گیرد.

برای زمین‌های فاقد کاربری و زمین‌هایی با کاربری غیرمسکونی، آستانه بیش از ۷۵ میلیارد تومان ذکر شده است. همچنین ارزش هر واحد مسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان در زمره شاخص‌های مربوط به برخورداری اقتصادی قرار دارد.

۲. ارزش خودروهای خانوار

مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت‌های دوکابین دارای شماره انتظامی شخصی نیز در ارزیابی توان مالی خانوار لحاظ می‌شود. در متن شیوه‌نامه، عبور مجموع ارزش این خودروها از ۷۵ میلیارد تومان به‌عنوان یکی از معیارهای مربوط به گروه اقتصادی برخوردار ذکر شده است.

۳. میزان مصرف انرژی

میزان مصرف انرژی نیز در ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها نقش دارد. طبق ضوابط ارائه‌شده، خانوارهایی که در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین مصرف انرژی قرار می‌گیرند، با استفاده از اطلاعات وزارت نفت و وزارت نیرو شناسایی می‌شوند.

۴. دارایی در بازار سرمایه

ارزش سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه یکی دیگر از شاخص‌های پیش‌بینی‌شده است. بر این اساس، قرار گرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش سبد سرمایه‌گذاری می‌تواند در ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار مؤثر باشد.

۵. مانده تسهیلات بانکی

اطلاعات مربوط به تسهیلات بانکی نیز در شیوه‌نامه مورد توجه قرار گرفته است. طبق متن ارائه‌شده، خانوارهایی که در میان دو و نیم درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش مانده تسهیلات قرار دارند، بر اساس تشخیص بانک مرکزی در این گروه‌بندی بررسی می‌شوند.

۶. کارت بازرگانی و اقامت طولانی‌مدت در خارج از کشور

داشتن کارت بازرگانی یکی دیگر از معیارهای ذکرشده در شیوه‌نامه است. همچنین افرادی که بر اساس تشخیص فرماندهی کل انتظامی، بیش از ۱۸۲ روز در طول یک سال خارج از کشور اقامت داشته باشند، مشمول معیار مربوط به حضور طولانی‌مدت در خارج از کشور خواهند بود.

نکته مهم: وجود یک شاخص در فهرست معیارهای ارزیابی، به‌تنهایی به معنای اعلام قطعی وضعیت یارانه‌ای تمام افراد دارای آن ویژگی نیست. نحوه اعمال هر معیار باید مطابق متن کامل مصوبه و ضوابط اجرایی آن بررسی شود.

آیا مبلغ کالابرگ با اجرای روش جدید تغییر می‌کند؟

بر اساس شیوه‌نامه ارائه‌شده، میزان اعتبار کالابرگ هر گروه اقتصادی باید با پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تصویب هیئت وزیران تعیین شود.

بنابراین، تغییر شیوه شناسایی خانوارها به‌خودی‌خود به معنای افزایش یا کاهش قطعی اعتبار کالابرگ برای همه خانوارها نیست. مبلغ پرداختی و دامنه مشمولان به تصمیم‌های اجرایی و مقررات مربوط بستگی خواهد داشت.

در این چارچوب، هدف از بررسی اطلاعات اقتصادی، تشخیص دقیق‌تر وضعیت مالی خانوارها و هدایت منابع حمایتی به گروه‌های واجد شرایط عنوان شده است؛ اما میزان اثرگذاری این سیاست به کیفیت اطلاعات، نحوه ارزیابی و امکان اصلاح خطاهای احتمالی وابسته خواهد بود.

اعتراض به دهک‌بندی و اطلاعات اقتصادی چگونه انجام می‌شود؟

یکی از بخش‌های مهم شیوه‌نامه جدید، پیش‌بینی سازوکار اعتراض و اصلاح اطلاعات اقتصادی خانوارهاست. بر اساس متن ارائه‌شده، خانوارهایی که اطلاعات ثبت‌شده درباره وضعیت مالی و دارایی‌های خود را نادرست می‌دانند، می‌توانند از طریق کارپوشه اقتصادی ایرانیان درخواست بررسی را ثبت کنند.

اگر اعتراض به اطلاعاتی مربوط باشد که یکی از دستگاه‌های مسئول ارائه کرده است، موضوع برای بررسی و اصلاح به همان مرجع ارجاع می‌شود. دستگاه مربوط نیز باید نتیجه بررسی و اصلاح اطلاعات را در مهلت مقرر و حداکثر ظرف یک ماه اعلام کند.

همچنین سازمان امور مالیاتی کشور موظف شده است امکان تکمیل و اصلاح اطلاعات اقتصادی از طریق خوداظهاری را فراهم کند تا افراد بتوانند برای رفع مغایرت‌های احتمالی اقدام کنند.

شرایط درخواست تغییر گروه اقتصادی

مطابق ماده ۸ شیوه‌نامه، سرپرست خانوار باید درخواست تغییر گروه اقتصادی را در کارپوشه اقتصادی ایرانیان ثبت کند. بر اساس متن ارائه‌شده، تاریخ آخرین به‌روزرسانی اطلاعات کارپوشه نباید بیش از یک ماه با تاریخ ثبت درخواست فاصله داشته باشد.

پس از ثبت درخواست، اطلاعات خانوار مجدداً استعلام می‌شود. برای خانوارهایی که متقاضی انتقال به گروه دارای وسع اقتصادی پایین‌تر هستند، بررسی‌های میدانی و همکاری با نهادهای حمایتی و دستگاه‌های تعیین‌شده نیز پیش‌بینی شده است.

نتیجه بررسی نهایی از طریق کارپوشه اقتصادی به سرپرست خانوار اطلاع داده خواهد شد.

بر اساس تبصره ماده ۸، درخواست تغییر گروه اقتصادی هر خانوار فقط یک‌بار در سال امکان‌پذیر است. همچنین ارائه نکردن اطلاعات صحیح و کامل یا تأیید نادرستی اطلاعات می‌تواند مطابق ضوابط قانونی بر برخورداری از حمایت‌های بعدی، از جمله کالابرگ، اثر بگذارد.

اطلاعات اقتصادی خانوارها هر چند وقت یک‌بار به‌روزرسانی می‌شود؟

در شیوه‌نامه جدید، اطلاعات مورد نیاز از دستگاه‌های مختلف و با دوره‌های زمانی متفاوت دریافت می‌شود. همه داده‌ها با یک فاصله زمانی یکسان به‌روزرسانی نمی‌شوند و دوره بررسی به نوع اطلاعات و مرجع ارائه‌دهنده آن بستگی دارد.

مهم‌ترین دوره‌های زمانی ذکرشده در متن شیوه‌نامه عبارت‌اند از:

• گردش حساب اشخاص حقیقی: دریافت سالانه اطلاعات از بانک مرکزی و بررسی گردش حساب در بازه ۲۴ ماه گذشته.
• مانده تسهیلات بانکی: ارسال اطلاعات به‌صورت ماهانه.
• املاک و خودروهای مشمول معیارها: ارائه اطلاعات به‌صورت سالانه و مطابق قوانین مربوط.
• مصرف برق و گاز: ارسال اطلاعات به‌صورت فصلی و بررسی داده‌ها در دوره سالانه.
• سبد سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه: ارسال اطلاعات به‌صورت فصلی و بررسی سالانه.
• رمزارزها و اطلاعات سکوهای خریدوفروش و فروش طلا: دریافت اطلاعات به‌صورت ماهانه و بررسی آن‌ها در دوره سالانه.

این سازوکار به دولت امکان می‌دهد ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها را بر اساس مجموعه متنوعی از داده‌ها انجام دهد. در عین حال، دقت این ارزیابی به صحت اطلاعات دریافتی، به‌روزرسانی منظم داده‌ها و رسیدگی مؤثر به اعتراض‌ها بستگی دارد.

تغییر دهک‌بندی چه تأثیری بر یارانه‌بگیران دارد؟

با اجرای شیوه‌نامه جدید، مبنای شناسایی وضعیت اقتصادی خانوارها بر مجموعه گسترده‌تری از اطلاعات مالی و دارایی استوار خواهد شد. این تغییر می‌تواند در نحوه گروه‌بندی خانوارها و تصمیم‌گیری درباره حمایت‌های معیشتی اثرگذار باشد؛ اما نمی‌توان صرفاً با مشاهده یک شاخص، درباره قطع یارانه یا تغییر قطعی اعتبار کالابرگ یک خانوار نتیجه‌گیری کرد.

برای خانوارها، مهم‌ترین نکته این است که اطلاعات اقتصادی ثبت‌شده را بررسی کنند و در صورت مشاهده مغایرت، از مسیرهای پیش‌بینی‌شده برای اصلاح داده‌ها و ثبت اعتراض استفاده کنند.