آیا نظر اصحاب رسانه در خصوص قطعی اینترنت برای کسی مهم است؟

نکیسا خدیشی، مدیرمسئول روزنامه «پیام ما» می‌گوید در همین حال به‌لحاظ وزن‌کشی رسانه‌ای، تعداد رسانه‌های حاکمیتی -اعم از مکتوب، آنلاین و تلویزیون- آنقدر زیاد است که آنها روایت نزدیک به روایت رسمی را شبیه یکدیگر نشر می‌دهند و دیگر برای رسانه‌های مستقل (با فرض وجودشان) جایی نمی‌ماند؛ اعتبار رسانه‌های مستقل نزد مخاطبان از دست رفته و محتوایی که تولید می‌کنند، از نگاه آنها ارزشمند نیست.

آوای جنوب، امکان حضور خبرنگاران مستقل در میدان وجود ندارد. کار رسانه‌ها پیش از این هم با وجود سانسور و خط قرمزها، با محدودیت پیش می‌رفت و اکنون قطعی اینترنت محدودیت‌ها را بیشتر کرده است. تنها چند خبرگزاری داخلی به اخبار بین‌المللی دسترسی دارند و روایت موجود درباره بیش از دو هفته اعتراض در سراسر ایران، به گزارش‌های همین خبرگزاری‌ها محدود می‌شود.

وب‌سایت‌های روزنامه‌ها و پایگاه‌های خبری دیگر قابل جست‌و‌جو نیستند و این‌طورکه به نظر می‌رسد، دست‌کم در پنج روز گذشته فقط نهاد‌های ناظر، خواننده محتوای رسانه‌های مستقل بوده‌اند. در شرایطی که تحلیل دقیق وقایع و دسترسی به آمار و داده‌ها ممکن نیست، «انگار از خبرنگاران می‌خواهند با دست‌های بسته شنا کنند». مسئله مرجعیت رسانه بار دیگر زیر ذره‌بین قرار گرفته است.

با قطع‌شدن جریان اطلاع‌رسانی چشم‌انداز روز‌های آینده مبهم است و این‌طورکه «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه، گفته تا زمانی که اوضاع آرام نشود، اینترنت وصل نخواهد شد. «محدودیت‌ها همچنان وجود خواهد شد تا مطمئن شویم دیگر تهدید تروریستی وجود ندارد».

او از رؤسای سفارتخانه‌ها و نمایندگان خارجی مقیم تهران به‌خاطر بردباری و صبرشان تشکر کرده و گفته «می‌دانم همه شما با قطعی اینترنت مشکل دارید» و خبر داده که برای اتصال «هرچه زودتر» اینترنت در سفارتخانه‌ها، گفت‌و‌گو با نهاد‌های امنیتی در حال انجام است.

وزیر ارتباطات هم قول پیگیری داده، اما هیچ‌کس به مردم و رسانه‌ها خبر نمی‌دهد قطعی‌ها تا چه زمانی ادامه دارد؟ ارتباط مردم با یکدیگر و با جهان چطور پیش خواهد رفت؟ آیا کسی صدای ما را می‌شنود؟ یا تحلیل‌ها و گزارش‌های رسانه‌های داخلی را باور می‌کند؟ آیا خبرنگاران برای بیان آنچه در میدان می‌گذرد، آزادند؟ چه کسی مخاطب این روز‌های محتوای مطبوعات و رسانه‌هاست؟ این سؤال‌ها بهانه بازخوانی نگاه روزنامه‌نگاران درباره محدودیت‌های فعلی است.

دست‌ها بسته است

مطالب روزنامه شرق در روز‌های گذشته به‌سختی تهیه شده و «قطره‌چکانی» منتشر شده است؛ چون «از طرفی دسترسی روزنامه‌نگاران محدود شده و از طرفی دیگر تحلیلگران تحلیلی ارائه نمی‌دهند».

«مهدی رحمانیان»، مدیرمسئول روزنامه شرق، درباره وضعیت فعلی رسانه‌ها به ایسنا چنین توضیحی داده: «مشکل فعلی رسانه‌ها این است که خیلی اجازه حضور میدانی در اعتراض‌ها را ندارند که گزارش تهیه کنند و با موانع روبه‌رو هستند. اگر این موانع نبود، اتفاقاً دوره کارآموزی خوبی بود برای رسانه‌هایی که در عصر اینترنت کار رسانه می‌کنند؛ اینکه دوباره به تولید محتوا و توانایی و قلم خودشان برگردند. می‌توانستند در این دوره توانایی و خود واقعی‌شان را بشناسند، ولی متأسفانه از همه جهات دست‌ها بسته است و درواقع، توانایی ویژه می‌خواهد برای کسی که با دستان بسته در استخر شنا کند.»

به‌گفته این مدیرمسئول، با وجود موانعی که بر سر راه رسانه قرار گرفته، حتی تحلیلگران «دست‌به‌عصا» شده‌اند. «وقتی با افراد صاحب‌نظر در حوزه‌های مختلف اعم از جامعه‌شناسی سیاسی، روانشناسی صحبت می‌کنیم، آنها از ارائه سخن خودداری می‌کنند و می‌گویند الان ما نمی‌دانیم چه باید بگوییم.»

راه برون‌رفت از این وضعیت دشوار چیست؟ رحمانیان این‌طور جواب می‌دهد: «وقتی دست ما برای تهیه و تولید محتوا بسته می‌شود، عملاً خواسته یا ناخواسته به رسانه‌های معاند این فرصت را می‌دهیم و درواقع، مرجعیت رسانه را به بیرون مرز می‌دهیم؛ به کسانی که حبی به وطن ندارند و مغرضانه به ایران می‌پردازند. به‌گونه‌ای خبر منتشر می‌کنند و هیجان در اخبارشان است که انگار کار کشور تمام شده، درصورتی‌که ما که در این کشور زندگی می‌کنیم و می‌بینیم، این‌گونه نیست. برای اینکه این اتفاق نیفتد، باید برای رسانه‌ها فکری اساسی کنند. هم دسترسی به فضای مجازی را باز کنند و اجازه حضور در این اتفاقات بدهند که خبرنگار برود و از نزدیک صحنه‌ها را ببیند و بتواند گزارش دقیق و کاملی را ارائه دهد.»

از نگاه او چاره‌ای نیست، روزنامه‌نگاران و خبرنگاران باید از فرصت‌ها و روزنه‌ها استفاده کنند. «آن‌ها می‌توانند گزارش‌ها تهیه و تولید کنند که رضایت مخاطبان را جلب کند. به‌هرحال، وقتی مخاطب به یک رسانه اعتماد کرده، حتماً به سراغش می‌رود و او هم خبر‌هایی که می‌دهد، باید از صحت لازم برخوردار باشد.»

هیچ روایت سومی نداریم

«محمد قوچانی»، روزنامه‌نگار، در گفت‌وگویی از سردرگمی مطبوعات و رسانه‌ها به‌دلیل انسداد در فضای مجازی گفته و چنین توصیه‌ای برای رسانه‌ها داشته: «اگر روایت اول را به مخاطب ارائه ندهیم، جریان اطلاع‌رسانی از دستمان درمی‌رود.»

او گفته است: «نظام رسانه‌ای ما تغییر کرده و مطبوعات ما به‌سمت شبکه‌های اجتماعی تغییر پیدا کرده و شبکه‌های اجتماعی هم تیغ دوسر هستند؛ از سویی ابزار اطلاع‌رسانی‌اند و از سویی هم می‌توانند به یک وسیله امنیتی تبدیل شوند.

نتیجه این می‌شود که به‌محض کوچکترین مسئله امنیتی که در کشور رخ می‌دهد که البته خیلی این فاصله کوتاه شده و از چند سال یک بار به سالی چندبار می‌رسد، با یک انسداد در فضای مجازی مواجه می‌شویم.»

به‌گفته قوچانی با قطع اینترنت، با انحطاط مطبوعات، تضعیف تحریریه‌ها و نداشتن شبکه‌های خبری مستقل در داخل کشور، ما هیچ روایت سومی که روایت مستقل باشد، نداریم و ادامه دادن این مسیر خود تبدیل به بحران خواهد شد.