آزمون دشوار پزشکیان برای وزارت نفت؛ حمید بورد در برابر گزینه‌های دولت

رقابت بر سر وزارت نفت وارد مرحله‌ای حساس شده است؛ حمید بورد که پس از کناره‌گیری محسن پاک‌نژاد به‌عنوان سرپرست این وزارتخانه منصوب شد، اکنون در کانون گمانه‌زنی‌ها درباره مدیریت آینده صنعت نفت قرار دارد. در کنار او، نام‌هایی از مدیران متخصص نفتی تا چهره‌های باسابقه دولت مطرح شده‌اند؛ اما پرسش اصلی این است که معیار نهایی انتخاب وزیر، تجربه مستقیم در صنعت نفت خواهد بود یا سابقه مدیریتی و توان تعامل با ارکان تصمیم‌گیری؟

به گزارش آوای جنوب، پس از استعفای محسن پاک‌نژاد و انتصاب حمید بورد، مدیرعامل وقت شرکت ملی نفت ایران، به‌عنوان سرپرست وزارت نفت، گمانه‌زنی‌ها درباره گزینه نهایی دولت برای این وزارتخانه افزایش یافت. انتصاب بورد در چهارم اکتبر ۲۰۲۶ اعلام شد، اما سرپرستی وزارتخانه به‌معنای انتخاب قطعی او برای تصدی دائمی این مسئولیت نیست.

در این میان، نام‌هایی مانند محمدصادق عظیمی‌فر، مصطفی سالاری، محمد شریعتمداری و غلامرضا شافعی نیز در فهرست گزینه‌های مطرح‌شده در متن گمانه‌زنی‌ها قرار دارند. با این حال، مطرح‌شدن نام این افراد را نباید با معرفی رسمی دولت یا تأیید صلاحیت آن‌ها برای وزارت نفت یکسان دانست.

وزارت نفت در شرایطی به انتخاب مدیر آینده خود نزدیک می‌شود که تصمیم‌های این مجموعه مستقیماً با تولید نفت و گاز، توسعه میدان‌ها، سرمایه‌گذاری، صادرات، درآمدهای ارزی و امنیت انرژی کشور ارتباط دارد. به همین دلیل، انتخاب وزیر آینده صرفاً تعیین یک مدیر برای ساختمان مرکزی وزارتخانه نیست؛ بلکه تصمیمی اثرگذار بر مسیر اداره یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصاد کشور است.

حمید بورد؛ مزیت تجربه مستقیم در صنعت نفت

حمید بورد از مدیرانی است که بخش مهمی از سابقه اجرایی خود را در مجموعه‌های عملیاتی صنعت نفت گذرانده است. او پیش از انتصاب به سرپرستی وزارت نفت، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بود و سابقه مدیریت در بخش‌های مختلف نفتی را در کارنامه داشت. همین تجربه، نام او را در مرکز بحث درباره آینده مدیریت این وزارتخانه قرار داده است.

با این حال، پرسش درباره ادامه مسئولیت او در جایگاه وزیر، تنها به سابقه اجرایی محدود نمی‌شود. برنامه بورد برای توسعه میدان‌های نفتی، تأمین منابع مالی پروژه‌ها، افزایش ظرفیت تولید، مدیریت روابط بین‌المللی و پاسخ‌گویی به مطالبات نیروی انسانی صنعت نفت، از موضوعاتی است که می‌تواند در ارزیابی گزینه نهایی اهمیت داشته باشد.

آیا دولت ترجیح می‌دهد از تجربه مدیریتی مستقر در وزارتخانه استفاده کند یا به سراغ گزینه‌ای تازه برود؟ پاسخ به این پرسش در نهایت به تصمیم رئیس‌جمهور و روند قانونی معرفی وزیر و اخذ رأی اعتماد مجلس بستگی دارد.

عظیمی‌فر؛ آزمون جوان‌گرایی و تخصص

محمدصادق عظیمی‌فر از دیگر نام‌هایی است که در گمانه‌زنی‌های مربوط به وزارت نفت مطرح شده است. تحصیلات مهندسی نفت و سابقه فعالیت در بخش‌های مختلف مدیریتی مرتبط با انرژی و پالایش، از محورهایی است که در بررسی کارنامه او مورد توجه قرار می‌گیرد.

انتخاب چنین گزینه‌ای می‌تواند بحث جوان‌گرایی و استفاده از مدیران دارای پیشینه تخصصی را به مرکز توجه بازگرداند. با این حال، اداره یک بخش تخصصی از صنعت نفت با مدیریت کل وزارتخانه تفاوت دارد.

وزیر نفت باید علاوه بر شناخت مسائل فنی و عملیاتی، توان هماهنگی میان شرکت ملی نفت، شرکت ملی گاز، بخش پالایش و پخش، صنعت پتروشیمی و مجموعه‌های سرمایه‌گذاری را نیز داشته باشد. بنابراین، ارزیابی هر گزینه باید بر اساس برنامه جامع او برای اداره کل این مجموعه انجام شود، نه صرفاً مدرک دانشگاهی یا یک سابقه مدیریتی مشخص.

سالاری؛ تجربه مدیریتی و پرسش درباره تناسب با وزارت نفت

مصطفی سالاری نیز در میان نام‌های مطرح‌شده قرار دارد. سابقه استانداری بوشهر و گیلان، مدیریت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس و مسئولیت در سازمان تأمین اجتماعی، بخش‌هایی از کارنامه اجرایی اوست.

تجربه مدیریت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، ارتباط او با فضای اقتصادی و صنعتی مرتبط با نفت و گاز را نشان می‌دهد؛ اما این سابقه به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره تناسب او با مدیریت کل وزارت نفت کافی نیست.

پرسش مهم درباره هر گزینه این است که برنامه او برای افزایش تولید، توسعه میادین، جذب سرمایه، رفع موانع اجرایی و مدیریت چالش‌های شرکت‌های اصلی وزارت نفت چیست. همچنین ارزیابی کارنامه مسئولیت‌های پیشین مدیران، باید بر مبنای شاخص‌های روشن و نتایج قابل سنجش انجام شود؛ نه صرفاً تعداد مسئولیت‌هایی که در طول سال‌ها بر عهده داشته‌اند.

شریعتمداری؛ تجربه کلان اجرایی در برابر نیازهای تخصصی نفت

محمد شریعتمداری از چهره‌های باسابقه مدیریتی دولت است که مسئولیت وزارتخانه‌های بازرگانی، صنعت، معدن و تجارت و تعاون، کار و رفاه اجتماعی را تجربه کرده و در مقطع مورد اشاره، مدیریت گروه صنایع پتروشیمی خلیج فارس را بر عهده داشته است.

تجربه حضور در سطوح بالای اجرایی دولت می‌تواند در شناخت سازوکارهای تصمیم‌گیری، هماهنگی میان دستگاه‌ها و مدیریت مسائل کلان اقتصادی مؤثر باشد. در مقابل، وزارت نفت با مسائل تخصصی و عملیاتی گسترده‌ای روبه‌روست که از مدیریت تولید و توسعه میدان‌ها تا قراردادهای نفتی و تأمین مالی پروژه‌ها را در بر می‌گیرد.

از این رو، درباره مطرح‌شدن نام شریعتمداری دو پرسش اساسی وجود دارد: نخست اینکه برنامه او برای اداره بخش‌های مختلف صنعت نفت چیست و دوم اینکه آیا در صورت انتخاب، مسئولیت فعلی خود را ترک خواهد کرد؟ تا زمانی که تصمیم رسمی یا اظهارنظر روشنی از سوی مراجع مربوط منتشر نشده، نمی‌توان درباره سرانجام این گمانه‌زنی نتیجه قطعی گرفت.

شافعی؛ سابقه صنعتی و ضرورت ارائه برنامه تخصصی

غلامرضا شافعی نیز از چهره‌هایی است که سابقه مدیریت صنعتی و مسئولیت‌های اجرایی در بخش‌های مختلف اقتصادی را در کارنامه دارد. تجربه فعالیت در حوزه صنعت و مدیریت مجموعه‌های صنعتی می‌تواند در شناخت مسائل تولید، سرمایه‌گذاری و اداره بنگاه‌های بزرگ مفید باشد.

با این حال، وزارت نفت افزون بر مدیریت صنعتی، به شناخت عمیق از زنجیره بالادستی نفت، توسعه میدان‌ها، تولید و صادرات، قراردادهای بین‌المللی و ساختار شرکت‌های تابعه نیاز دارد. بنابراین، معیار بررسی چنین گزینه‌ای باید روشن باشد: کدام بخش از تجربه اجرایی او می‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای ویژه صنعت نفت باشد و برنامه پیشنهادی او برای چالش‌های فعلی چیست؟

سابقه طولانی مدیریتی، به‌تنهایی نه دلیل کافی برای انتخاب است و نه می‌تواند جای برنامه اجرایی مشخص را بگیرد.

آیا مجلس با گزینه‌ای غیر از بورد موافقت می‌کند؟

یکی از پرسش‌های مطرح در فضای گمانه‌زنی‌ها، میزان حمایت احتمالی مجلس از گزینه‌های مختلف است. با این حال، بدون اظهارنظرهای روشن و مستند نمایندگان یا شواهد معتبر از مواضع آنان، نمی‌توان ادعا کرد که نمایندگان حتماً از حمید بورد حمایت می‌کنند یا گزینه دیگری را نخواهند پذیرفت.

از همین رو، این پرسش که «آیا گزینه‌ای غیر از بورد می‌تواند رأی اعتماد بگیرد؟» فعلاً باید در حد یک پرسش سیاسی و مدیریتی باقی بماند، نه نتیجه‌ای قطعی.

رئیس‌جمهور در انتخاب وزیر نفت با چند ملاحظه هم‌زمان روبه‌روست: تخصص و تجربه اجرایی، توان مدیریت مجموعه‌ای بزرگ و پیچیده، امکان پیشبرد برنامه‌های دولت و تعامل با مجلس. هر گزینه‌ای که معرفی شود، باید بتواند درباره این محورها پاسخ روشن ارائه کند.

آزمون اصلی؛ برنامه وزیر آینده برای صنعت نفت

انتخاب وزیر نفت در شرایطی انجام می‌شود که صنعت انرژی کشور با چالش‌هایی در حوزه توسعه میدان‌ها، سرمایه‌گذاری، افزایش تولید، ناترازی انرژی و محدودیت‌های صادراتی مواجه است. تحولات منطقه‌ای و شرایط دشوار تجارت انرژی نیز اهمیت تصمیم‌گیری سریع و دقیق را افزایش داده است.

در چنین شرایطی، معیار انتخاب نباید صرفاً نام‌های مطرح‌شده، سابقه سیاسی یا طول رزومه مدیران باشد. آنچه اهمیت دارد، برنامه‌ای قابل ارزیابی برای افزایش ظرفیت تولید، تأمین منابع مالی، ارتقای بهره‌وری، حفظ نیروی انسانی متخصص و مدیریت ریسک‌های عملیاتی و صادراتی است.

حمید بورد از مزیت تجربه مستقیم در صنعت نفت برخوردار است؛ عظیمی‌فر با سابقه تخصصی و اجرایی در حوزه انرژی مطرح می‌شود؛ سالاری و شریعتمداری تجربه‌های مدیریتی در حوزه‌های مختلف دولت و اقتصاد دارند و شافعی نیز سابقه صنعتی را نمایندگی می‌کند. با این حال، مقایسه نهایی این گزینه‌ها بدون برنامه‌های رسمی و معیارهای مشترک، نمی‌تواند به نتیجه‌ای قطعی منجر شود.

مسئله اصلی برای دولت، انتخاب یک نام آشنا نیست؛ انتخاب مدیری مثل حمید بورد است که بتواند مسئولیت سنگین وزارت نفت را با برنامه‌ای روشن و قابل سنجش بر عهده بگیرد. تا زمان معرفی رسمی وزیر پیشنهادی و مشخص‌شدن مواضع مجلس، رقابت بر سر این صندلی همچنان در محدوده گمانه‌زنی‌ها قرار دارد.