اقتصاد دیجیتال ایران با این وضعیت خواهد مرد

سایه جنگ بر سر کسب و کار‌های مجازی به طور جدی احساس می‌شود. با قطع اینترنت در روز نخست جنگ و سه دور تجربه قطعی اینترنت در سال ۱۴۰۴، کسب و کار‌های مجازی فهمیدند که دیگر زمینی برای بازی حداقل در ایران ندارند. در این بین کسب و کار‌های بزرگ مانند اسنپ و تپسی و دیجی کالا و دیوار که تک شاخ‌های استارتاپی در ایران هستند، موفق به عبور نسبی از بحران شده‌اند آن هم به علت عدم رقیب جدی در این بازار! کسب و کار‌های کوچک، اما دیگر توانی برای ادامه ندارند و فارغ از تعدیل نیرو، به طور کلی شاهد تعطیلی و ورشکستگی بوده‌اند. به طور کلی بازار استارتاپی‌های ایران آنچنان جنگ‌زده شده که بعد از جنگ نیز به راحتی نمی‌توان آن را به جایگاه قبلی خود بازگرداند.

به گزارشآوای جنوب ،نکته قابل توجه اینجاست که چنین وضعیتی در دبی هم هم وجود دارد. امارات در سال‌های اخیر تلاش می‌کرد خود را یک کشور فناور با اتکا به هوش مصنوعی نشان دهد. ایجاد دانشگاه هوش مصنوعی و سرمایه‌گذاری‌های عظیم در حوزه استارتاپ‌ها از این کشور چهره‌ای جدید معرفی کرده بود، اما جنگ نشان داد که اینها تماماً تبلیغاتی بدون پشتوانه بود و حالا اعراب به جای هوش مصنوعی به دنبال هوشی واقعی در جهت در امان ماندن از جنگ هستند. جنگ فعلی نه تنها در ایران بلکه در تمامی خاورمیانه مسأله استارتاپ‌ها را تحت تأثیر خود قرار داده است. در ایران به علت قطعی مداوم اینترنت در طول جنگ و کاهش درآمد جدی استارتاپ‌ها، این فاجعه جدی‌تر حس شده، اما در دیگر کشور‌ها شدت آن متفاوت است.

در رسانه‌ها چه خبر است؟

شهروندانی که از دور به رسانه‌ها نگاه می‌کنند عموماً این سؤال را دارند که رسانه‌ها چگونه کسب درآمد می‌کنند؟ کسب آگهی و رپرتاژ تنها بخشی از ماجراست و مسأله اساسی‌تر درآمدزایی از طریق کلیک است که با وضعیت فعلی اینترنت شرایط بحرانی را پشت سر می‌گذارد.

روزنامه‌های چاپی نیز مدت‌ها بود که از طریق چاپ روزانه کسب درآمد نمی‌کردند و سایت‌ها به کمک آنها آمده بود. هرچند فروش روزنامه باطله کماکان برای برخی از روزنامه‌ها و فعالان این حوزه جذابیت دارد. با این وجود شرایط جنگی تمامی رسانه‌ها را تحت تأثیر خود قرار داده است. همواره نیز رسانه‌ها به هنگام بحران اول به سراغ تعدیل نیرو می‌رفتند و حالا نیز همان تجربه در حال تکرار است. طبق شنیده‌ها رسانه‌های بسیاری با شروع سال جدید در حال تعدیل نیرو هستند.

مشخصاً روزنامه دنیای اقتصاد این فرآیند را در بخش‌های فنی خود هم آغاز کرده و عده قابل توجهی دیگر به این روزنامه نمی‌روند و صفحات روزنامه هم کاسته شده است. ویژه نامه‌های استانی هم که تا پیش از این به پول صنایع وابسته بودند، مدتی است که دیگر خبری از آنها نیست. سایت‌های خبری هم پا به پای روزنامه‌ها دچار مشکل مالی شده‌اند و خبر تعدیل نیرو از گوشه و کنار به گوش می‌رسد.

نکته قابل توجه اینجاست که باز هم بی پناهی صنفی روزنامه نگاران در این دوره خود را نشان داد. انجمن‌های صنفی و چهره‌های مطرح در این حوزه تاکنون موضع‌گیری مشخصی نسبت به حقوق روزنامه نگاران و وضعیت تعدیل نیرو‌ها نگرفته‌اند. تماس‌های ما با ماشاالله شمس الواعظین که حالا در دولت هم سمتی گرفته بی نتیجه بود. عباس عبدی نیز در پاسخ به ما به طور قاطع گفت: «من به هیچ وجه مصاحبه نمی‌کنم!

کارشناسان چه می‌گویند؟

علیرضا بزرگمهری، عضو هیأت مدیره انجمن تحول دیجیتال ایران، معتقد است که شرکت‌های استارتاپی و تجاری در چند وقت اخیر دچار تعدیل نیرو شده و درآمد برخی از آنها به صفر رسیده است. او می‌گوید: «نه فقط استارتاپ‌ها بلکه شرکت‌های دیگر نیز دچار مشکل شده‌اند. مدت زمان قطعی اینترنت و جنگ میزان تعدیل نیرو‌ها را مشخص می‌کند. اگر این مدت طولانی باشد، قاعدتاً وضعیت شرکت‌های فناوری با بحرانی مواجه می‌شود که بعید می‌دانم در کوتاه مدت یا میان مدت بتوانند از لحاظ وضعیت اقتصادی پایداری داشته باشند. عموم تیم‌های استارتاپی کارشان را متوقف کرده‌اند و تصورشان این است که در کوتاه مدت تا حد یکی دو ماه اینترنت باز می‌شود. شرکت‌ها با توجه به افزایش هزینه‌های دستمزد و عدم حضور مشتریانشان برای ارائه مطالبات، دچار مشکل جدی‌تر می‌شوند. تصور کنید بخش مالی بسیاری از شرکت‌ها سر کار نمی‌روند و این مشکل ساز شده است.

صنعت فناوری اطلاعات ما درآمد‌های بسیار محدود و نزدیک به هزینه دارد. تاب‌آوری این حوزه در اقتصاد ما کم است. تصور من این است که یک سری تعدیل نیرو جدی انجام خواهد گرفت و سرعت نهاد‌هایی که قرار است به شرکت‌های فناوری اطلاعات کمک کنند هم آنقدر کم است که نتیجه نمی‌دهد. صندوق شکوفایی و معاونت علمی و… در این فرآیند نوشدارو پس از مرگ سهراب‌اند.»

بزرگمهری مدعی است که در سال ۱۴۰۵ اقتصاد دیجیتال ایران بسیار فشرده و محدود فعالیت خواهد کرد. او می‌گوید: «تصور من این است که سال ۱۴۰۵ سال بسیار بسیار فشرده‌ای برای اقتصاد دیجیتال کشور است. عملاً فکر می‌کنم که در حوزه‌های مختلفی مانند هوش مصنوعی که تقریباً در دو ماه گذشته کاملاً متوقف بوده و یک عقب گرد خواهیم داشت. ما نیاز به یک برنامه‌ریزی دقیق توسط بخش خصوصی داریم. بخش دولتی ما نگاه محدودی دارد. در صورت ورود بخش خصوصی شاید بتوان از ورود برخی خسارات جدی‌تر جلوگیری کرد.»

بزرگمهری درباره محدودیت‌های اقتصاد دیجیتال گفت: «ما یکی از نقاط مزیت خیلی خوبمان، مسأله فناوری است. منهی مواد خامی که صادر می‌کنیم، آن بخشی که قابل بمب باران نیست و می‌توان از آن مقدار زیادی سرمایه به داخل کشور وارد کرد، بخش فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی است. در برنامه هفتم و آنچه که در فعالیت‌های حوزه جنگ و اینترنت می‌بینیم، متأسفانه یک رهاشدگی در این صنعت می‌بینیم. انگار که این صنعت جاسوس دشمن است. واکنش دولت برای ارائه اینترنت به شرکت‌ها جهت توسعه سیستم‌ها تقریباً بلاتکلیف مانده است. آن مسیری که برای درخواست این اینترنت وجود دارد هم بلاتکلیف است. عملاً با این وضعیت اقتصاد دیجیتال در کشور ما خواهد مرد. بخش زیادی از بخبگان این حوزه گرفتار خواهند شد.»